MLC Transcription System is a transliteration system for rendering Burmese in the Latin alphabet. It is loosely based on the Pali romanisation system, has some similarities to the ALA-LC Romanization, and was devised by the Myanmar Language Commission. This system is used in many linguistic publications regarding Burmese, and is used in all MLC publications as the primary form of transcription for Burmese.

I’ve found a few good notes on Burmese transliteration system (MLCTS).

MLCTS transliteration can be widely seen in English Wikipedia entries, Myanmar Wiktionary definitions and Myanmar Orthography (currently using in Myanmar Wiktionary).

And Romabama (ရိုးမဗမာ) is a good keyboard layout of Burmese Romanization. MLCTS itself have some cons in transforming into keyboard layout and cannot be typed with standard QWERTY keyboard. It cannot differentiate between different consonants with same pronunciation such as ta (တ and ဋ). It doesn’t differentiate between virama (ဝိရာမ – ပါဌ်ဆင့်) and asat (အသတ်) or between the anunasika (ံ) and the -m final (မ်).

I’m currently brainstorming for a new roman keyboard layout for Burmese based on standard US keyboard. Here is the latest spreadsheet.

Tags: , , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

Burmese Family Name

04 Apr 2011

“Burmese naming system doesn’t have family name, first name, last name, father’s name, tribe name or husband’s name.”

Family name was the first problem I faced when I decided to go abroad. Family name/last name was mandatory in most of the forms I had to fill. Yes, I don’t have a family name. I’m me.

Maung Maung San The Great 😀

So I divided my name into two parts as Maung Maung and San, and San became the family name.

Burmese people usually doesn’t have family name. Some people only goes with a few syllables in their names and some with single syllable. U Thant, third Secretary-General of the United Nations, was the good example. U (pronounce as oo) is the Mr. for Burmese. So U Thant was Mr. Thant with single syllable name. So, when you see the names such as “Aye, U”, “Mya, Maung”, “Pu, Ma” and “Kyi, Daw”, just keep in mind that U (Oo), Maung are Mr. for Burmese and Ma, daw, Ms. for Burmese. (Well double Maung in my name is exception. It just means I’m more manly than other people. ^_^)

Some people likes to take their father’s name using British naming system. Aung San Suu Kyi is daughter of Aung San and Hayma Nay Win is daughter of Nay Win. Yet you may rarely see those kinds. Burmese people tends to name their new born babies according to astrology rather than naming after someone. Some of ethnics in Myanmar do have family names. And some Muslims and Christians also name after their fathers or grandfathers. But you will hardly see the wife changing her name to the husband’s family name in Myanmar. You can either assume it as easygoing or unique. It’s a real freedom of naming system and you can even change your name anytime going through a few procedures and by treating the friends.

According to history records of Myanmar, the ancient kings of Bagan Era(ပုဂံခေတ်) (9BC) used to name their first names according to their fathers’ last names. Example – ပျူမင်းထီး၊ ထီးမင်းယဉ်၊ ယဉ်မင်းပိုက်၊ ပိုက်သေဉ်လည်၊ သေဉ်လည်ကြောင်၊ ကြောင်တူရစ်. Naming system of early Bagan era seems to be influenced by Chinese names. Arakan(ရခိုင်) kings of Dhanyawadi Era(ဓညဝတီခေတ်) (4BC) used Muslim names though they were Buddhists. Danyawadi was a trade hub of Muslim traders.

There is downside of not having the family name. It’s very difficult to trace someone’s ancestors more than 5 generations. It’s not a big problem if Myanmar had a century lasted family registry office. There was not. I hope the government set up such a record and inquiry service. Anyway, We are not alone on Earth without family names. I just learned that there are some more Asian ethnics without family names too.

Tags: , , , , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

ဒီရက်ပိုင်းမှာ ဧရာဖောင့်ကို ယူနီကုဒ်အဖြစ် ရည်ညွှန်းပြောဆိုနေကြတာ တွေ့ရလို့ ဧရာဟာ ယူနီကုဒ် မဖြစ်ကြောင်းနဲ့ ဘာလို့မဖြစ်ရတာလဲဆိုတာ အတိုပဲ ရှင်းပါမယ်။ ယူနီကုဒ်ဖြစ်ဖို့ –

၁။ ယူနီကုဒ် ကုဒ်ပွိုင့်နဲ့ ကိုက်ညီရပါမယ်။

၂။ ယူနီကုဒ် စာလုံးစီပုံ (Encoding) နဲ့ ကိုက်ညီရပါမယ်။

 

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနီကုဒ်ဇယားမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာရှိတဲ့ ဗမာစာနဲ့ တခြားတိုင်းရင်းသားစာတွေအတွက်လည်း နေရာ ၁၆၀ လောက် ပေးထားပါတယ်။ အဲဒီအက္ခရာတွေကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံသတ်မှတ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ ISO က စံသတ်မှတ်ပေးပြီး ယူနီကုဒ် ကွန်ဆိုတီယမ် အဖွဲ့ကြီးက လက်တွေ့အသုံးချလို့ရအောင် Encoding စည်းမျဉ်းတွေကို ချမှတ်ပေးပါတယ်။ ချမှတ်ထားတဲ့ စည်းမျဉ်းအသေးစိတ်ကို ဒီမှာ သွားဖတ်နိုင်ပါတယ်။

 

ယူနီကုဒ်စံနဲ့အညီ ဖန်တီးထားတဲ့ ဖောင့်စာရင်းက –

  • Myanmar3
  • Padauk
  • Parabaik
  • WinUniInnwa
  • Masterpiece Uni Sans
  • MyMyanmar
  • Xenotype
  • Yunghkio
  • Tharlon

တို့ ဖြစ်ပြီးတော့ ယူနီကုဒ်စံနဲ့ ပြည့်ပြည့်ဝဝ ကိုက်ညီတယ်၊ သို့မဟုတ် ကိုက်ညီအောင် အတတ်နိုင်ဆုံး ကြိုးစားထားတဲ့ ဖောင့်တွေလို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။ ဒီစာရင်းထဲမှာပါတဲ့ ဖောင့်တစ်ခုနဲ့ ရေးထားတဲ့စာတွေကို ကျန်တဲ့ဖောင့်တစ်ခုနဲ့ တိုက်ရိုက်ဖတ်နိုင်ပါတယ်။ Times New Roman နဲ့ ရိုက်ထားတဲ့စာတွေကို Arial ဖောင့်နဲ့ ဖတ်လို့ ရသလိုပါပဲ။ ဖောင့်စာရင်းအသေးစိတ်ကို ဒီမှာ သွားကြည့်နိုင်ပါတယ်။

 

၁။ ယူနီကုဒ် ဖြစ်ဖို့ ကုဒ်ပွိုင့်နဲ့ ကိုက်ညီရမယ်ဆိုတဲ့အချက်မှာ အခုချိန်မှာ လူတော်တော်များများသုံးနေကြတဲ့ ဇော်ဂျီက မကိုက်ညီတော့ပါ။ ဧရာဖောင့်ကတော့ ကိုက်ညီပါတယ်။

၂။ ယူနီကုဒ်ဖြစ်ဖို့ ယူနီကုဒ် Encoding အတိုင်းစီရမယ်ဆိုတဲ့နေရာမှာ ဇော်ဂျီရော ဧရာပါ မကိုက်ညီတော့ပါ။

 

Encoding ဆိုတာကို အတိုချုံးပြီး ပြောရမယ်ဆိုရင် ဗြဟ္မီအနွယ်ဝင် စာတွေကို ယူနီကုဒ် Encoding စီတဲ့အခါ အက္ခရာ ရှေ့နောက်ပြောင်းလဲပုံတွေဟာ ရှုပ်ထွေးလွန်းတာကြောင့် ပုံသေ စည်းမျဉ်းတစ်ခု သတ်မှတ်ပြီး စီရပါတယ်။ ဗျည်း – ဗျည်းတွဲ – သရ ဆိုတဲ့ စီပုံပါပဲ။ ဗမာစာ(မြန်မာစာ) ဟာလည်း ဗြဟ္မီအနွယ်ဝင်ဖြစ်တဲ့အတွက် ယူနီကုဒ်စည်းမျဉ်းကို လိုက်နာပြီး စီရပါတယ်။ မြန်မာစာမှာဆိုရင် “မြဲ” ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ယူနီကုဒ်မှာ မ(ဗျည်း) ရရစ်(ဗျည်းတွဲ) နောက်ပစ်(သရ) ဆိုပြီး စီပါတယ်။ “မြေ” ဆိုတဲ့ စာလုံးမှာ မ(ဗျည်း) ရရစ်(ဗျည်းတွဲ) သဝေထိုး(သရ) ဆိုပြီး စီပါတယ်။ အသးစိတ်ကို ဒီမှာ ဖတ်နိုင်ပါတယ်။

ယူနီကုဒ်အစစ်ဟာ စာလုံးပုံ ပြောင်းလဲမှုတွေကို ပြည့်ပြည့်ဝဝမလုပ်နိုင်တဲ့အတွက်ကြောင့် (ဧရာအဖွဲ့ကအဲလိုထင်တဲ့အတွက်ကြောင့်) ဧရာဟာ ယူနီကုဒ်စာလုံးစီပုံကို မလိုက်နာတော့ဘဲ ကိုယ်ပိုင် Encoding ကို ထွင်ရေးပါတယ်။

၁။ အမြင်အတိုင်း စာလုံးစီတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဝဏ္ဏတစ်ခုမှာ သဝေထိုးဟာ ဗျည်းထက်အရင် ရှေ့ဆုံးကိုလာပါတယ်။

၂။ ဗျည်းတွဲ ပင့်ရစ်ဆွဲထိုးလေးခုအနက် ရရစ်ကလည်း ဗျည်းရှေ့ကို ရောက်လာပါတယ်။

၃။ ကင်းစီး (ငသတ်အသေး) က ဒုတိယ ဗျည်းနောက်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ ဥပမာ သင်္ကေတ ဆိုတဲ့ စာလုံးမှာ ကင်းစီးဟာ သ နဲ့သာ ဆိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဧရာမှာ ကကြီးနောက်မှာမှ ကင်းစီးလာပါတယ်။

သဝေထိုး၊ ရရစ်နဲ့၊ ကင်းစီး သုံးမျိုးသာ ယူနီကုဒ် Encoding နဲ့ ကွဲတဲ့အတွက်ကြောင့် ဧရာဟာ ယူနီကုဒ်နဲ့ သိပ်မကွာပါဘူးလို့ ပြောချင်တဲ့သူ ရှိကောင်းရှိပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ Stats နဲ့ ပြောရမယ်ဆိုရင် အဲဒီသုံးမျိုး လွဲနေတဲ့အတွက်ကြောင့် ပျမ်းမျှ ၁၂ ရာနှုန်းသော ဝဏ္ဏတွေ လွဲပါတယ်။ ၇၀ ရာနှုန်းသော ဝေါဟာရတွေ လွဲပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဧရာကနေ ယူနီကုဒ်ပြန်ပြောင်းဖို့ လိုအပ်တဲ့အကူအညီတွေ ကိရိယာတွေ လုံလောက်အောင် ထောက်ပံ့မပေးထားပါ။ ယူနီကုဒ်လို့လည်း တောက်လျှောက် Claim လုပ်ပါတယ်။ ယူနီကုဒ်အစစ်တောင် သူ့လောက်မစစ်ဘူးလို့ ပြောချင်သလိုပါပဲ။

ယူနီကုဒ်စည်းမျဉ်းကို မလိုက်နာပါလျက်နဲ့ ကိုယ့်ဖောင့်ကို ယူနီကုဒ်ရယ်လို့ ကြော်ငြာထားခြင်းဟာ အသုံးပြုသူတွေကို ဇဝေဇဝါနဲ့ စိတ်ရှုပ်ထွေးစေပြီး သတင်းအချက်အလက်မှားတွေ ဖြန့်ဝေရာလည်း ရောက်ပါတယ်။ ဒီတော့ ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်မေတ္တာရပ်ခံချင်တာက –

၁။ ယူနီကုဒ်မဟုတ်ရင် ယူနီကုဒ်ဆိုတဲ့ စာလုံးကို ထည့်မသုံးပါနဲ့။ ဥပမာ – ဇော်ဂျီယူနီကုဒ်၊ ဧရာယူနီကုဒ် စသည် မသုံးပါနဲ့။ သုံးပြီးသား ကိုယ့် ဘလော့ထဲမှာ၊ ပို့(စ်) ထဲမှာ၊ ဆိုက်ဘားထဲမှာ၊ လင့်ထဲမှာ တင်ထားတွေရှိရင် ဖြုတ်ပေးကြပါ။

၂။ Mediawiki, WordPress, Google, Drupal စတဲ့ Localization Projects တွေမှာ ယူနီကုဒ်စံသတ်မှတ်ချက်ကိုသာ သုံးပေးပါ။ ဖေ့(စ်)ဘုတ်မှာ ကိုယ်ပိုင်ဘလော့မှာ ကိုယ်သုံးချင်တဲ့ဖောင့်သုံးတာ ပြဿနာမရှိပါ။ နိုင်ငံတကာပရောဂျက်တွေမှာတော့ သုံးလည်း ကျွန်တော်တို့ ယူနီကုဒ်ဖြစ်အောင် ပြန်ပြောင်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မယုံမရှိပါနဲ့။

၃။ ယူနီကုဒ်ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရကို ဆက်သုံးဖို့ ဆန္ဒရှိတယ်ဆိုရင် ဧရာဖောင့်တွေကို ယူနီကုဒ်အဆင့်မီအောင် ပြင်ဆင်ပေးကြပါ။

ဒါဟာ အပျော့ပြောင်းဆုံးနဲ့ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု အရှိဆုံးဖြစ်အောင် ကြိုးစားထားတဲ့ သတိပေးချက်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသတိပေးချက်ကို ဆက်လျစ်လျူရှုနေမယ်ဆိုရင်တော့ Unicode Consortium နဲ့ ISO ကို အသိပေးပြီး သင့်တော်သလို ကိုင်တွယ်သွားပါမယ်လို့ ပြောချင်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

Differences between Ayar encoding and standard Unicode encoding

Differences between Ayar encoding and standard Unicode encoding

——————-

This is the brief English section of this article. Ayar font which claimes itself as Unicode font never follows Unicode encoding standard. It wrongly encodes in u1031, u103c and kinzi(u1004 u103A u1039) which results in 12 percents of syllable mistakes and 70 percents of word mistakes. We, Myanmar Unicode activists, demand Ayar group either to remove “Unicode” usage from all of their websites or to fix all of their fonts to follow Unicode standard.Thanks to all and special thanks to Gerard of Wikimedia Foundation’s Language Committee who encouraged me to write this article.

——————-

မှတ်ချက်။  ။ ဒီနေရာမှာ “ဘာလို့ တစ်ယောက်တစ်ပေါက်ကွဲနေကြတာလဲ၊ စုစုစည်းစည်းဆွေးနွေးကြပါလား၊ နှစ်ယောက်ရှိရင်သုံးဖွဲ့ကွဲတယ်” စတဲ့ ဝေဖန်မှုများ မပြုလုပ်ကြဖို့ ကြိုတင် တားမြစ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေ စုစည်း ကြိုးစား သတ်မှတ်ခဲ့လို့ ၂၀၀၈ က စပြီး  မြန်မာဘာသာအစုအဝေးကြီးအတွက် ယူနီကုဒ် အတည်ဖြစ်ပြီးသွားပါပြီ။ ဒီမူ မပြည့်စုံဘူး၊ လိုနေတယ်၊ ဘယ်နေရာကတော့ဖြင့် မကျေနပ်ဘူး စတာတွေကို ဒီဆောင်းပါးအောက်မှာတင် ကွန်းမန့် ပေးခဲ့နိုင်ပါတယ်။ သို့မဟုတ် Facebook စာမျက်နှာပေါ်မှာ ဝင်ရေးသွားနိုင်ပါတယ်။ သံသယတွေ ရှိရင် ဝိုင်းရှင်းပေးပါမယ်။ ဒီ စံသတ်မှတ်ချက်ဆိုတာကြီးကို စိတ်တိုင်းကျမဖြစ်ရင် မိမိက ကောင်းတယ်ထင်တဲ့ မူကို သက်သေအထောက်အထား အပြည့်အစုံနဲ့တကွ ယူနီကုဒ် ကွန်ဆိုတီယမ်မှာ တင်ပြပါ။ ကျွန်တော်တို့ကတော့ အတည်ဖြစ်တဲ့ စံကို ဝိုင်းဝန်းထောက်ခံသွားမှာပါပဲ။

Tags: , , , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

I’ve been learning IPA symbols for a while for the purpose of using in Wikipedia and Wiktionary. IPA stands for International Phonetic Alphabet. Most people think IPA is quite difficult and only suited for linguists and geeks. The fact might not be wrong for learning IPA for professional purpose. But translating IPA to Burmese is not that difficult since Burmese had it’s own phonetic writing system. Burmese syllables (ဝဏ္ဏ) are limited which means Burmese phonetic is easy enough to learn. Here is the link to Burmese phonetic guide, by Myanmar Language Commission, which was scanned from Burmese Dictionary.

There are only a few sources I can collect IPA samples for Burmese sounds. So English Wikipedia articles about Burma written by Wiki Project Burma members and entries from Sealang Burmese dictionary were my main sources to learn. Whenever there were conflicts between sources, I listened to sample voice clips of IPA so that I can be confident in my decision to define a IPA-Burmese pair. I tried to compiled all possible syllables in Burmese last weekends and tried to develop a converter between Burmese and IPA. Though the logic was not difficult, developing a javascripts converter for a non-coder myself was a challenge. Burmese to IPA is working well now while IPA to Burmese has a lots of things to fix. Moreover, Burmese doesn’t have enough syllable to simulate all IPA combinations.

Burmese Phonetics – IPA Converter

  • The Burmese phonetic input needs to follow the standard set by Myanmar Language Commission.
  • Add “dash”(-) symbol in the place of half tune(အသံဝက်). This is not in the standard but to save my lazy coding.
  • Full set of Burmese Phonetic – IPA list compiled by me is available here.
  • Burmese Phonetic guide is available here. You can easily find it in every Burmese dictionary front pages.

Examples: သှ-ဒင်းဇ-ဂါး (သတင်းစကား) သက်ကျာ့မုနိ (သကျမုနိ) မင်ဂ-လာဇောင် (မင်္ဂလာဆောင်) အေယာဝ-ဒီမျစ် (ဧရာဝတီမြစ်) နိုင်ငန်ဒေါ်ဝင်ဂျီးဂျုတ် (နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်) ပ-ယွက်ဆိတ် (ပုရွက်ဆိတ်) အ-ယှုတ်အ-ယှင်း (အရှုပ်အရှင်း) ဗော်လုန်းဗွဲ (ဘောလုံးပွဲ) ဗွတ်ဇင်ဂါ့သုတ် (ဗောဇ္ဈင်ဂသုတ်) ဗ-မာ့တတ်ပေါင်းဇုတတ်မ-ဒေါ် (ဗမာ့တပ်ပေါင်းစုတပ်မတော်)

##And, of course, input texts have to be in Unicode encoding.

Tags: , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

မောင်ပု ပညာမတတ်ပါ။ သူတောထဲသွား ထင်းရှာတယ်။ အပင်လှလှ ဖြောင့်ဖြောင့်တွေ့တော့ ပေါက်ဆိန်နဲ့ သုံးချက်ပဲ ပေါက်ရသေးတယ်။ သစ်တောအရာရှိပေါက်စ ရောက်လာတယ်။

ဟေ့ရောင် လာစမ်း သစ်တစ်ပင်ခုတ် ထောင်သုံးနှစ်၊ ကျွန်းတစ်ပင်ခုတ် ထောင်ဆယ်နှစ်ဆိုတာ မသိဘူးလား.. မင်းခုတ်နေတာ ကျွန်းပင်ပဲ.. ငါနဲ့ လိုက်ခဲ့ပေတော့.. မင်းတော့ ထောင်ဆယ်နှစ်ကြိမ်းသေပြီ..

မောင်ပုစဉ်းစားတယ်။

အင်း ငရို့ရွာက သာလှ.. သူကြီးကို သတ်တာ ထောင်ခုနစ်နှစ်ပဲကျတယ်.. လူသတ်ရင် ထောင်ခုနစ်နှစ်.. သစ်ပင်ခုတ်ရင် ထောင်ဆယ်နှစ်.. သုံးနှစ်ကြီးများတောင် သက်သာတယ်..

အရာရှိပေါက်စဘက် လှည့်တဲ့ပြီး ပေါက်ဆိန်နဲ့ တစ်ချက်တည်း လွှဲခုတ်လိုက်ပါလေရော။

#Original story was found in one old Kalayar Magazine.

Tags: ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

Once I browsed the Flickr, there came a greeting message in random language. It made me curious what was the greeting for Burmese. So I refreshed a few times and got “Mingalaba” (မင်္ဂလာပါ) IPA:/mì̃ɡəlàbà/ MLCTS:/min ga.la ba/ as Burmese greeting. It made me smile though I expected it.

Mingalarba

Mingalarba on Flickr

There are various spelling for မင်္ဂလာပါ in English – Mingalaba, Mingalarbar, Mingalarba, Mingalarpar, etc. Tourists or Foreigners who visit to Myanmar tend to speak “Mingalarbar” as a formal greeting. You may hear that kind of greeting in TV programs, flights, hotel receptions, restaurants and any places related to foreigners. The fact is that “Mingalarbar” was invented as a Burmese greeting some decades ago since there was no such kind of formal greeting in Burmese.

I’m the guy who agrees on paradigm shifts and that changes are needed for a better society. Myanmars did not have habit of speaking “Thank you” (ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ကျေးဇူးပါပဲ။ MLCTS:/Kjei׃ Zu׃ Tin Ba de/). I have read tons of old books and thank you usage was not certainly a everyday usage. I must say “Thank you” was imported from British. It makes social life easier and sounds polite in most situations. The whole family of one of my friend used to speak “ကျေးဇူးပဲ”(MLCTS:/kye:zu:bai:/, IPA:/tʃézúbɛ́/) among family members. I felt strange when I first heard it. But I guessed it was a good practice anyway. Some people may say that speaking “Thank you” too much makes it’s meaning shallow. But a mere thank you wouldn’t hurt anybody, right? The same goes for Mingalarbar.

Mingalarbar(မင်္ဂလာပါ) in Burmese, Burmese greeting, Myanmar greeting

Mingalarbar(မင်္ဂလာပါ) in Burmese

The origin of Mingalarbar  is Mangala (မင်္ဂလ) pali word of Buddhism which means source of prosperity, blessing or anything auspicious, joyous, festive. Ba (ပါ) is the particle suffixed to a verb to effect politeness. You can listen how to pronounce it properly here.

When English has general greetings such as: “Hi”, “Good morning/afternoon/evening”, Myanmar doesn’t have such kind of greeting which is suitable for anywhere and any place. Myanmar greets according to situations –

  • ဟေ့လူ/ဟေ့ကောင် (Hey guy) (MLCTS:/he.lu/, IPA:/hḛlù/) or (MLCTS:/he.kaung/, IPA:/hḛkaʊ̀̃/)
  • နေကောင်းလား (Are you feeling well?/How are you doing?) (MLCTS:/ne kaung la:/, IPA:/nèkáʊ̃lá/)
  • ဘယ်သွားမလို့လဲ (Where are you going?) (MLCTS:/bai swa: ma.lo. lai:/, IPA:/bɛ̀θwáməlo̰lɛ́/)
  • ဘယ်ကလာတာလဲ (From where are you coming?) (MLCTS:/be ga. la da le:/, IPA:/bɛ̀ɡa̰làdàlɛ́/)
  • ဟိုင်း ##This is direct translation of “Hi”.
  • မတွေ့တာ ကြာပြီ (Long time no see) (MLCTS:/ma.twe. da kra byi nau/, IPA:/mətwḛdàtʃàbjìnɔ̀/)
  • ပျောက်နေတယ်နော် (It’s a long time you disappeared/Haven’t seen you) (MLCTS:/pyauk ne dai nau/, IPA:/pjaʊʔnèdɛ̀nɔ̀/)
  • ံစားပြီးပြီလား (Have you eaten?/Have you had your meal) (MLCTS:/sa: pi: bi la:/, IPA:/sápíbìlá/) ##This sounds weird, hmm? But, if you say “not yet”, the host will most likely treat you a meal.
  • ဘာတွေလုပ်နေလဲ (What are you doing recently?) (MLCTS:/ba dwe lup ne lai:/, IPA:/bàdwèloʊʔnèlɛ́/)

The only place I said “Mingalarbar” was in school. Until 11th grade, we had to greet our teachers that “Mingalarbar Sayar Ma” (မင်္ဂလာပါ ဆရာမ) (MLCTS|/min ga.la ba sa.ya ma./). Saya Ma usage is for female teacher while Saya is for male teacher and Saya Gyi is for headmaster. And the teacher had to reply Mingalarbar. This practice was mandatory since old national schools in colonial age (1930s). Students are needed to fold their hands (လက်ပိုက်) while saying “Mingalarbar”. Folding hands means showing respect to teachers. The folding hands practice was most likely started from monasterial education system of Kon Baung Era (ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေး) which students had to fold their hands when reciting the lessons (စာအံ). Nowadays folding hands means disrespect in most of the situations especially in the army. Isn’t it contradicting and funny when the rulers of the country are the army men and children are folding their hands? Well, that’s the reason why the students has to do obeisance putting their palms together (လက်အုပ်ချီ) in front of army leaders.

Mingalaba Sayar Ma

Mingalaba Sayar Ma

In short, a typical Myanmar usually does not say “Mingalarbar”. It’s neither a taboo nor difficult nor strange. We all are used to it but not used to greet with it. Perhaps it’s too formal. So, if you are a foreigner and are not learning real life Burmese speaking, it’s best for you just to say “Mingalarbar”. If you are lucky enough, people might “Mingalarbar” you back.

Tags: , , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

Windows အတွက် Uniscribe ဆိုတဲ့ Shaping Engine ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက မြန်မာစာအတွက် Support လုပ်ပေးမထားဘူး။ ဒါကြောင့် လက်ရှိမြန်မာစာအတွက် သုံးလို့မရရအောင် Microsoft Volt သုံးပြီး တခြား Opentype Rule တွေနဲ့ Shaping Rule တွေကို အဆင်ပြေသလို တီထွင်ကြံဆပြီး သုံးထားရတာ။ ဂျပန်က နှစ်ထပ်ကားတွေကို မြန်မာပြည်ရောက်တော့ အမိုးဖြတ်၊ တံခါးပေါက် ဘယ်ညာပြောင်းတပ်ပြီး သုံးရတဲ့သဘောပေါ့။ Windows က မြန်မာစာအတွက် Uniscribe မှာ Support ပေးရင် အဲလို Hack စရာမလိုတော့ဘဲ အလွယ်သုံးနိုင်မယ်။ Shaping အတွက်သုံးရတဲ့ CPU usage လည်း သိသိသာသာ လျော့သွားမယ်။ မြန်မာ၂၊ ၃၊ ပုရပိုဒ်၊ ပိတောက်၊ ယွန်းချို၊ မိုင်မြန်မာ နဲ့ ဝင်းယူနီကုဒ်ဖောင့်တွေ Uniscribe သုံးတယ်။

 

Uniscribe Font တွေကို လင်းနက်မှာ ပန်ဂိုးက ဘာသာပြန်ပြီး Shaping ပြန်လုပ်တယ်။ ဆိုလိုတာက လင်းနက်မှာ Shaping က Windows မှာထက်တောင် နှေးနိုင်တယ်၊ သူက နှစ်ဆ အလုပ်လုပ်ရတာကိုး။ ဒါပေမဲ့ Pango မှာ Graphite အတွက် အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ပေးထားတယ်။ Padauk ဖောင့်က Uniscribe နဲ့ Graphite နှစ်ခုလုံး Apply လုပ်ထားတဲ့အတွက် Pango က Graphite ကို ဦးစားပေးပြီး Shaping လုပ်တဲ့အတွက် Padauk သုံးရတာ ပိုပေါ့ပြီး မြန်တယ်။ Masterpiece Uni Sans ကတော့ Pango ကို တိုက်ရိုက်သုံးတဲ့အတွက် အပေါ့ဆုံးနဲ့ အမြန်ဆုံး ဖြစ်မယ်။ Linux မှာ တိုင်းရင်းသားစာတွေ ဖတ်ဖို့လိုရင် Padauk ကိုသုံးပြီး၊ မလိုရင် Masterpiece Uni Sans ကိုသုံးဖို့ Recommend လုပ်ပါတယ်။ MyMyanmar လည်း Graphite သုံးတယ်ထင်တယ်။ Pango က Graphite ကို Support လုပ်ပေမဲ့ Shaping rule တွေက ဖောင့်ထဲမှာပဲ ရှိတယ်။ Masterpiece သွင်းလိုက်လို့ ပိတောက် အလုပ်မလုပ်ဘူးဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ဘူးထင်တယ်။ သေချာစမ်းကြည့်ရဦးမယ်။

 

သံလွင်ဖောင့်ကတော့ 1mb လောက်ရှိတဲ့အတွက် ဖောင့်ဆိုဒ်အကြီးဆုံးဖြစ်မယ်။ Opentype နဲ့ Graphite ရဲ့ Ligature ပြောင်းတဲ့ Rule တစ်ခုပဲသုံးထားလို့ CPU Usage အနည်းဆုံးဖောင့် ဖြစ်မယ်။ Windows မှာရော Linux ရဲ့ Harfbuzz နဲ့ Pango Module တွေမှာပါ အလုပ်လုပ်တယ်။ Windows နဲ့ OSX က Adobe Software တွေမှာ အသုံးပြုလို့ရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော ဖောင့် ဖြစ်မယ်။ (Character Toolbox က English default ဖြစ်နေတာကို Off ပေးဖို့တော့ လိုပါတယ်။) Adobe က အခြေခံ Opentype Rule တွေကို နားလည်ပေမဲ့ Complex Shaping မှာ Uniscribe နဲ့ အလုပ်မလုပ်ဘူး။  Adobe က သူ့ကိုယ်ပိုင် အင်ဂျင်နဲ့ အလုပ်လုပ်တယ်။ AFDKO နဲ့ ရေးထားတဲ့ ဖောင့်တွေမှ အပြည့်အဝ Support လုပ်တယ်။

 

Mac ရဲ့ Native က AAT ၊ သူက Graphite နဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံချင်းတူတယ်။ Masterpiece Uni Sans က အရှေ့တောင်အာရှ ဘာသာစကားတွေမှာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး Develop လုပ်ပြီး ပထမဆုံး AAT သုံးနိုင်တဲ့ Opensource Mac Font ဖြစ်မယ်။ သူ့ရှေ့မှာ စီးပွားဖြစ်ဖောင့်တွေဖြစ်တဲ့ Xenotype နဲ့ MyMyanmar နှစ်ခုရှိတယ်။ တိုတိုပြောရရင် မြန်မာစာကို Linux ကလွဲပြီး ဘယ် OS ကမှ Support မလုပ်ပေးသော်ငြား အပတ်တကုပ်နဲ့ အားထုတ်ခဲ့တဲ့ ပညာရှင်တွေကြောင့် မြန်မာယူနီကုဒ်ဖောင့်တွေ ဒီလောက်ထိ အဆင့် မြင့်မြင့် သုံးနေနိုင်တာလို့ ပြောရမယ်။

 

ဒီဖောင့်က မပေါ်ဘူးဆိုရင် ဘယ်နေရာမှာ ဘယ်လိုမပေါ်တာ၊ အလုပ်မလုပ်ဘူးဆိုရင် ဘယ် OS ရဲ့ ဘယ် Software မှာ အလုပ်မလုပ်တာ၊ ဘယ်လို ဘယ်လိုရိုက်လိုက်လို့ မမှန်တာ ဘယ်နေရာမှာ မမှန်တာ စသည်ဖြင့် အသေးစိတ် Bug Report တွေကို Screenshot နဲ့တကွ အကြောင်းကြားပေးရင် Font Developer တွေ Troubleshoot လုပ်ရတာ ပိုအဆင်ပြေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

 

View Unicode font list here.

Download Myanmar unique syllable list here.

Myanmar unique syllable list ဖိုင်ထဲမှာ ပါတဲ့ ဝဏ္ဏ၊ ဝဏ္ဏတွဲ အကုန်လုံးနဲ့ အမှန်အတိုင်းမြင်ရတယ်ဆိုရင် အဲဒီဖောင့် ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း အလုပ်လုပ်တယ်လို့ အကြမ်းဖျင်း ပြောလို့ ရပါတယ်။

Tags: , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·
Burmese Character Frequency

Burmese Character Frequency

I tried an attempt to collect a general data analysis on Burmese character frequency using data from Wikipedia and blogs.

Download Data Sheet here. The image and data are redistributable under CC BY-SA 3.0 license.

Tags: , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·

(1) Keyman

Keyman is a software from Tavultesoft. Myanmar3 layout was developed based on Keyman 6.2.176.0 freely redistributable version. Myanmar NLP lab developed Myanmar3 layout.

 

Layout – Myanmar3

OS: Windows

License: LGPL (Keyboard file only ##not the Keyman software)

 

Project Links:

http://www.myanmarnlp.net.mm/

http://code.google.com/p/myanmar3source/ (Latest updated versions)

Download Links:

https://myanmar3source.googlecode.com/files/myanmar3std.kmn

 

(2) Ekaya

Ekaya uses Windows Advanced Text Services Framework to provide a Smart Input method (keyboard) suitable for typing languages using Complex Scripts such as Myanmar (Burmese). This means that it can do context sensitive reordering and substitution of characters as you type.  The keyboard rules are written in the same kmn format that the commercial Tavultesoft Keyman uses for its keyboards. The main advantage of Ekaya is that it is free and Open Source (GPL). It uses the Open Source KMFL library to parse the .kmn files. Ekaya was developed by Keith Stribley, Thanlwinsoft.

 

Layout – Myanmar3, MyWin

OS – Windows

License – Creative Commons Attribution-ShareAlike 2.5 License

 

Project Links:

http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Ekaya/

http://www.myanmarnlp.org.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=5

Download Links:

http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/Keyboards/Ekaya-0.1.6_x86_64.exe (##64bit Windows)

http://www.thanlwinsoft.org/ThanLwinSoft/Downloads/Keyboards/Ekaya-0.1.6_x86.exe

http://www.myanmarnlp.org.mm/images/stories/download/ekaya-0.1.5_x86.zip

Updated Maintained Link: http://my.duniakitab.com/ThanLwinSoft/ThanLwinSoft/Ekaya/

 

(3) Keymagic

KeyMagic Unicode Keyboard Input Customizer – is a smart keyboard input method editor for complex script languages. With this IME, now you can have different type of Unicode keyboard layout and, you can switch to and from. As well as map/edit key layout as your own preferred type layout setting. Keymagic was mainly developed by Thant Thet Khin Zaw.

 

Layout – Myanmar3, MyWin, Parabaik, ZawgyiL

OS – Windows, OSX, Linux

License – GPL

 

Project Links:

http://keymagic.net/

Download Links

http://keymagic.net/downloads:

 

 

(4) Waitzar

This project has evolved, from a simple plugin which converts romanised Burmese to native text, to a solid multi-font system for typing Burmese at all levels of its computerized history: past (Win Innwa), present (Zawgyi-One), and future (Unicode 5.1). Waitzar was developed by Waitzar Team and mainly by Seth N. Hetu.

 

Layout – Waitzar, Burglish, Myanmar3, Ayar, MyWin, Parabaik, Zawgyi

OS – Windows, Linux (##Linux version doesn’t have full features)

License – Apache License 2.0

 

Project Links:

http://www.waitzar.com/

http://code.google.com/p/waitzar/ (Windows)

http://code.google.com/p/scim-waitzar/ (Linux)

Download Links:

http://waitzar.googlecode.com/files/release_1.8.zip

 

(5) NHM Writer

This project was developed by Ravi to fill up the gap for Zawgyi Keyboard users. Over 100,000 rules were written during this layout development. NHM software from New Horizon Media was used.

 

Layout – Zawgyi

OS – Windows

No License. Free to use and redistribute.

 

Download Link:

http://goo.gl/ztnr

 

(6) MyMyanmar

MyMyanmar input methods are packaged with MyMyanmar Language System.

 

Input Methods – TypeWriter, Phonetics, On Screen Keyboard, MyRoman, Handwriting

OS – Windows

License – No license mentioned, assumed copyrighted since it’s a commercial product

 

Project Link:

http://www.mymyanmar.net/

Download Link:

http://www.mymyanmar.net/MyMMLNG2010.exe

 

Extra notes for Linux

Linux has iBus and Scim for input methods. Both iBus and Scim can import (keyman layout)kmn files. Latest myanmar3 kmn file is available at Myanmar3 project from googlecode.

Tags: , , , , , , , , , , , , ,

· · · ◊ ◊ ◊ · · ·